De
eerste keer in een vreemde cultuur
(Uit: De wind door je haar,
de zon op je huid)
...Drie
jaar geleden was het de eerste keer dat ik in Azië was. Wat was toen alles
vreemd. Ik had het maar wat moeilijk met de tropische hitte. Mijn kleren kleefden
tot vervelens toe aan mijn huid, en de hele dag en nacht zweette ik aan een stuk
door. In de lucht hing de zoete, weeë geur van verrotting. Ik moest wennen
aan het links rijden en kon geen touw vastknopen aan de verkeersborden met het
sierlijke Thaise schrift. Van de spreektaal was evenmin iets te begrijpen; de
mensen op straat spraken mij soms aan, maar ik verstond er werkelijk niets van.
Ik was verward en sloot mij af van de omgeving door de hele dag op onze hotelkamer
te blijven; Ik was helemaal op mijzelf geconcentreerd. Door honger gedreven moesten
we wel naar buiten en wezen bij een eetstalletje, dat midden op straat stond,
schuchter enkele onbekende gerechten aan. Na de eerste hap brak mij het zweet
al uit door de kleine rode dingetjes in de rijst.
`Eens, maar nooit weer',
zeiden we na terugkomst. Een half jaar later kreeg ik een boek onder ogen waarin
het begrip `cultuurschok' stond omschreven. Zo'n cultuurschok zou uit een aantal
symptonen bestaan: verwarring, spanning en angst om iets te ondernemen. Toen pas
realiseerde ik mij waarom ik bang was om ergens naar binnen te gaan. Ik voelde
mij niet op mijn gemak met de onbegrijpelijke taal, het exotische eten en het
rottend vuil op straat. De volgende fase zou volgens het boek worden gekenmerkt
door verrassing, onrust en zelfs verontwaardiging over vreemde gewoonten. Geen
wonder dat ik kort na onze terugkeer die vreemde mensen, de tropenhitte en vieze
steden vervloekte. Pas achteraf begon ik de onbekende cultuur te waarderen en
zag er de charme van in.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
De
wetenschappelijke definitie van cultuur.
Als vakantiefietser kom je in aanraking met onbekende culturen. Zeker
als je een routeklassieker rijdt. Vaak resulteert dat in een cultuurschok. Pas
later ga je de vreemde cultuur waarderen. Maar wat is vreemd? Vreemd is het afwijken
van het verwachte, in dit geval het afwijken van jouw culturele wereld. Geert
Hofstede heeft in zijn gerenommeerde Culture's Consequences vier dimensies vastgelegd
aan de hand waarvan de nationale cultuur gedefinieerd kan worden. Deze vier dimensies
zijn:
1. Machtsafstand
2. Onzekerheid vermijding
3. Mannelijkheid/vrouwelijkheid
4. Individualisme/collectivisme
Machtsafstand
geeft de mate aan waarin iemand de macht van een ander aanvaardt. Een fietsende
Laotiaan zal een grote vrachtwagen voorrang geven. Een westerse fietser zal geneigd
zijn om voorrang te nemen omdat hij voorrang heeft. Gelukkig voor hem heeft hij
in ieder geval een goede reisverzekering.
Onzekerheid vermijding heeft
met die polis alles te maken. Bijna iedere fietser die ik ken gaat verzekerd op
vakantie. Vaak zijn zelfs de ziektekosten dubbel verzekerd; via het ziekenfonds
én via de reisverzekering. Als je zeker wilt zijn van mooi weer, moet je
niet naar IJsland gaan. Het kan daar grijs, miezerig en koud zijn. Als ik naar
mijzelf kijk, neem ik vaak een LF-route omdat ik de onzekerheid wil vermijden
van het nodeloos omfietsen. Dat zal ook wel aan mijn prestatiegerichtheid liggen;
op een LF-route kom je minder verkeerslichten tegen, zodat je lekker kunt doortrappen.
Dat is mijn Mannelijke dimensie die ervoor zorgt dat ik 'moet presteren'.
Iemand plant vanuit zijn vrouwelijke dimensie een route naar de Ardennen langs
NS-stations, omdat zijn vrouw het misschien niet redt.
Bij individualisme
denk ik aan Frank van Rijn die persoonlijke onafhankelijkheid erg waardeert. Fietsers
die in georganiseerde groepen reizen scoren hoog in collectivisme. Of heeft het
met vrouwelijkheid te maken? Ze weten dat er iemand is die voor eten en onderdak
zorgt. Zo'n groepsreis bestaat bij de gratie van onzekerheid vermijding. Deelnemers
weten van tevoren hoe ver ze moeten fietsen en hoe laat ze op moeten staan. Ze
weten hoe zwaar de tocht wordt en wanneer ze waar aankomen. Of heeft het toch
meer met machtsafstand te maken. Misschien geven ze het hele jaar leiding aan
personeel en vinden ze het juist in hun vakantie wel fijn om aangestuurd te worden.
Tot zover de cultuur van westerse fietsers. Maar hoe zit dat dan met die onbekende culturen? Zeker daar zijn de vier dimensies zichtbaar. Denk maar aan het kastenstelsel in India. Heeft dat met machtsafstand te maken? Een Amerikaan die opkomt voor zichzelf? Is hij een individualist? Congolezen die vluchten voor de zoveelste oorlog. Is dat onzekerheid vermijding? Of de Turkse boer die 's ochtends een ontbijt brengt als je kampeert op zijn weiland. Is hij vrouwelijk?